Η κοινωνική διάσταση της βασικής έρευνας και η συμβολή της στην έγκυρη ενημέρωση των πολιτών αποτέλεσαν το επίκεντρο της εκδήλωσης του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.) με τίτλο: «Τι συμβαίνει στο βυθό του Αιγαίου; Υποθαλάσσια ρήγματα και ηφαίστεια», που πραγματοποιήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2025.  Με κύριο μήνυμα ότι η βασική έρευνα συνιστά θεμέλιο γνώσης με άμεσο κοινωνικό όφελος, παρουσιάστηκαν σημαντικά ευρήματα των χρηματοδοτούμενων ερευνητικών έργων «Αθηνά εναντίον Εγκέλαδου» και “SANTORY”, τα οποία συμβάλλουν στην κατανόηση της υποθαλάσσιας σεισμικής και ηφαιστειακής δραστηριότητας στο Αιγαίο. Η συμμετοχή περισσότερων από 180 συμμετεχόντων/ουσών ανέδειξε, συνολικά, τη σημασία της διαρκούς στήριξης της βασικής έρευνας και τον ρόλο της στη πρόληψη και διαχείριση φυσικών κινδύνων.

Ο Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου (Ε.Σ.) του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ., ο Καθηγητής κ. Αθανάσιος Τσακρής, αναφερόμενος στην αποστολή του Ιδρύματος, επεσήμανε την σταθερή και συνεπή προσήλωσή του στην υποστήριξη της ερευνητικής και ακαδημαϊκής κοινότητας της χώρας. Όπως τόνισε, μέσα από το σύνολο των Δράσεων του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. έχουν δημιουργηθεί οι προϋποθέσεις που επέτρεψαν σε πολλούς ερευνητές και ερευνήτριες να παραμείνουν στη χώρα, να αναπτύξουν τα εργαστήριά τους και να συνεχίσουν την επιστημονική και επαγγελματική τους πορεία. Επιπλέον, αναφέρθηκε στη σημασία ενός αξιόπιστου συστήματος αξιολόγησης καθώς και στην προσπάθεια εξέλιξης και ενίσχυσης του Ιδρύματος, σε συνεργασία με την Πολιτεία.

Με τη σειρά της, η Διευθύντρια Ερευνών στο Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας του ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε., η κ. Αλεξάνδρα Παυλίδου αναφέρθηκε στον ρόλο της θαλάσσιας έρευνας στη στήριξη της κοινωνίας, επισημαίνοντας πόσο σημαντική ήταν η αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης και των διαθέσιμων ερευνητικών υποδομών σε μια περίοδο με αυξημένες ανάγκες για την περιοχή των Κυκλάδων. Η ίδια σημείωσε ότι τα δύο Έργα αναδεικνύουν το όφελος της αξιόπιστης και συστηματικής θαλάσσιας έρευνας, καθώς και τη σύνδεση της επιστημονικής δραστηριότητας με πραγματικά ερωτήματα και ανάγκες της κοινωνίας.

Από την πλευρά του, ο Πρόεδρος του Ε.Σ.Ε.ΤΕ.Κ., ο κ. Γεώργιος Νούνεσης αναφέρθηκε στον συμβουλευτικό ρόλο του Ε.Σ.Ε.ΤΕ.Κ. και τις συστηματικές ενέργειες του για την ενίσχυση της έρευνας. Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, εστίασε στις προκλήσεις που σχετίζονται με τη διασφάλιση επαρκούς χρηματοδότησης και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των ερευνητικών υποδομών, επισημαίνοντας τον ρόλο του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. ως φορέας χρηματοδότησης της βασικής έρευνας, με αποδεδειγμένη εμπειρία στην αξιολόγηση και υποστήριξη ερευνητικών έργων.

Βασική έρευνα που οδηγεί σε γνώση με κοινωνικό αποτύπωμα

Κατά την παρουσίαση του αντικειμένου και των αποτελεσμάτων των δύο ερευνητικών έργων, αναδείχθηκε η συμπληρωματικότητα και η πολυεπιστημονικότητα των ερευνητικών προσπαθειών, καθώς επίσης και ο καθοριστικός παράγοντας της χρηματοδότησης στην υλοποίησή τους.

Ο Δρ Δημήτριος Σακελλαρίου, Γεωλόγος και Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας του ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε., Επιστημονικά Υπεύθυνος (ΕΥ) του ερευνητικού έργου «Αλληλεπίδραση μεταξύ της Ελληνικής Ζώνης Υποβύθισης και του Ρήγματος Βόρειας Ανατολίας: Επιπτώσεις στην παραμόρφωση και τον σεισμικό κίνδυνο στο Αιγαίο» παρουσίασε το σύστημα καταγραφής πολυκαναλικών σεισμικών τομών ανάκλασης στο Ω/Κ Αιγαίο, έναν εξοπλισμός που, όπως υπογράμμισε, δεν υπήρχε μέχρι πρότινος στη χώρα και τώρα είναι διαθέσιμος για όλη την ερευνητική κοινότητα. Αναφερόμενος στις μελέτες και τα διαθέσιμα δεδομένα για τα ενεργά ρήγματα, κατέληξε ότι η βασική έρευνα είναι αναγκαιότητα, καθώς παρέχει στην Πολιτεία τη γνώση και τα εργαλεία για την πρόληψη ή/και τον περιορισμό των επιπτώσεων των φυσικών καταστροφών.

Στη συνέχεια, η Καθηγήτρια Φυσικής Γεωγραφίας και Γεωλογικής Ωκεανογραφίας στο ΕΚΠΑ και Επιστημονικά Υπεύθυνη (ΕΥ) του Έργου «Υποθαλάσσιο ηφαιστειακό παρατηρητήριο Σαντορίνης», η κ. Παρασκευή Νομικού παρουσίασε αποτελέσματα και δεδομένα από τη χρήση του καινοτόμου ερευνητικού εξοπλισμού στην περιοχή. Ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι μέσω του SANTORY συγκεντρώθηκαν, για πρώτη φορά, ολοκληρωμένες χρονοσειρές ακουστικών δεδομένων, φυσικοχημικών μετρήσεων, καθώς και αναλύσεις της χημικής σύστασης του θαλασσινού νερού και των μικροβιολογικών κοινοτήτων, υπογραμμίζοντας την ανάγκη συνέχισης της χρηματοδότησης και της συστηματικής παρακολούθησης του ηφαιστείου.

Ενίσχυση ερευνητικών υποδομών και επικοινωνία της επιστήμης

Πριν την ολοκλήρωση της εκδήλωσης, οι ΕΥ των Έργων συζήτησαν με τη Διευθύντρια του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. Δρ Κατερίνα Κουραβέλου αλλά και με εκπροσώπους της επιστημονικής κοινότητας και της πολιτικής, που συμμετείχαν σε αυτήν. Στο πλαίσιο της συζήτησης, συμπέραναν ότι η συνεχής παρακολούθηση των γεωδυναμικών φαινομένων και η αξιοποίηση καινοτόμων τεχνολογιών αποτελούν καθοριστικές προϋποθέσεις για την κατανόηση της υποθαλάσσιας σεισμικής και ηφαιστειακής δραστηριότητας. Μέσα από τα δύο Έργα, συγκεντρώνονται δεδομένα που προσφέρουν νέα γνώση, κοινωνικά χρήσιμη και άμεσα αξιοποιήσιμη.

Παρά τα σημαντικά αποτελέσματα που έχουν ήδη επιτευχθεί, οι ΕΥ επεσήμαναν την ανάγκη διεύρυνσης των ερευνητικών προσπαθειών, ώστε να αποκτηθεί πληρέστερη εικόνα του ελληνικού υποθαλάσσιου χώρου. Το Αιγαίο είναι ένα «ζωντανό εργαστήριο» για την εγχώρια και διεθνή επιστημονική κοινότητα, και θα πρέπει να συνεχίζει να λειτουργεί ως τέτοιο, υπό την προϋπόθεση της ύπαρξης μόνιμων υποδομών παρακολούθησης και της συστηματικής επένδυσης στη βασική έρευνα. Δόθηκε, επιπλέον, έμφαση στο πόσο σημαντική είναι η υπεύθυνη επικοινωνίας της επιστημονικής γνώσης προς την κοινωνία, με τρόπο κατανοητό και τεκμηριωμένο, χωρίς υπερβολές που ενδέχεται να οδηγήσουν σε σύγχυση ή ανησυχία. Συνολικά, επιβεβαιώθηκε ότι η σταθερή χρηματοδότηση της βασικής έρευνας και των ερευνητικών υποδομών δεν αποτελεί δαπάνη, αλλά επένδυση για την πρόληψη φυσικών κινδύνων και την ενίσχυση της ετοιμότητας της Πολιτείας και της κοινωνίας.

Το βίντεο της εκδήλωσης είναι διαθέσιμο προς παρακολούθηση στο κανάλι του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. στο YouTube: https://youtu.be/6rEKsq9w9ts