Το Νοέμβριο του 2024, η ημερίδα «Brain Gain – Brain Drain: Ερευνητικά δεδομένα, Εμπειρίες, Στρατηγικές» αποτέλεσε μια σημαντική πλατφόρμα γόνιμου διαλόγου για την κινητικότητα του εξειδικευμένου επιστημονικού δυναμικού της χώρας. Με τη συμμετοχή εκπροσώπων από την επιστημονική κοινότητα, την πολιτική και τη βιομηχανία, αναδείχθηκαν προκλήσεις, ευκαιρίες και πολιτικές για την ενίσχυση της ερευνητικής δραστηριότητας στην Ελλάδα.

Εκ μέρους του Επιστημονικού Συμβουλίου (Ε.Σ.) του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. το παρών έδωσαν η Πρόεδρος, κ. Ξένη Χρυσοχόου, καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών, ο Αντιπρόεδρος, κ. Κωνσταντίνος Χαριτίδης, καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, καθώς και τα Μέλη του Ε.Σ., ο κ. Κωνσταντίνος Γαλιώτης, ομότιμος καθηγητή του Πανεπιστημίου Πατρών, ο κ. Γεώργιος – Ιωάννης Νυχάς, ομότιμος καθηγητής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και ο κ. Στυλιανός Νεοφυτίδης, Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Επιστημών Χημικής Μηχανικής (ΙΤΕ/ΙΕΧΜΗ).

Η συμβολή του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. στην ανάσχεση της φυγής εξειδικευμένου προσωπικού

Η Πρόεδρος του Ε.Σ. του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ., κ. Ξένη Χρυσοχόου, στην εναρκτήρια εισήγησή της, υπογράμμισε τη σημασία της διασφάλισης σταθερής χρηματοδότησης ως μέσο ανάσχεσης του brain drain και τόνισε τη συμβολή του Ιδρύματος στη δημιουργία ενός υποστηρικτικού οικοσυστήματος για την έρευνα στην Ελλάδα. Σύμφωνα με δεδομένα πρόσφατου ερωτηματολογίου του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ., 243 Έλληνες/ίδες ερευνητές/τριες επέστρεψαν στην χώρα λόγω της χρηματοδότησης που έλαβαν από το Ίδρυμα και 52 ξένοι/ες επιστήμονες εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα για να εκπονήσουν το ερευνητικό τους έργο στα Ελληνικά Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Κέντρα, ενώ το 36% των Μεταδιδακτορικών Ερευνητών/τριών δήλωσε ότι η εκπόνηση των ερευνητικών έργων με τη χρηματοδότηση του Ιδρύματος αποτέλεσε τη βάση για την ακαδημαϊκή τους εξέλιξη σε ανώτερες βαθμίδες των Α.Ε.Ι. και Ερευνητικών Κέντρων της χώρας. Ως προς τις ευκαιρίες απασχόλησης των ερευνητών/τριών, η κ. Χρυσοχόου συμπλήρωσε: «Στο σύνολο των ερευνητικών έργων που χρηματοδοτήθηκαν στο πλαίσιο των Δράσεων του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ., έχουν συναφθεί 3.034 νέες συμβάσεις, προσφέροντας τη δυνατότητα σε Μεταδιδακτορικούς/ες Ερευνητές/τριες αλλά και σε Υποψήφιους/ες Διδάκτορες να παράγουν ερευνητικό έργο στη χώρα τους, να ενισχύσουν το βιογραφικό τους και να εδραιώσουν τη θέση τους στον ακαδημαϊκό χώρο».

Η εικονική επιστροφή (virtual return)

Ο κεντρικός ομιλητής, κ. Λόης Λαμπριανίδης, οικονομικός γεωγράφος και αφ. καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στις συνέπειες του brain drain και στις πολιτικές αντιμετώπισης αυτών και τόνισε την ανάγκη της εικονικής επιστροφής (virtual return) όσων έφυγαν από τη χώρα, δηλαδή τη σύνδεση των ανθρώπων υψηλής ειδίκευσης που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό, με την ελληνική οικονομία, τα Πανεπιστήμια και τα Ερευνητικά Κέντρα της χώρας.

Ερευνητικά δεδομένα και προτάσεις αναστροφής του φαινομένου brain drain

Κατά τη διάρκεια της πρώτης ενότητας της ημερίδας, η Διευθύντρια του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ., Δρ Κατερίνα Κουραβέλου έδωσε τον λόγο στις τέσσερις Επιστημονικά Υπεύθυνες των ερευνητικών έργων που έχουν χρηματοδοτηθεί στο πλαίσιο των Δράσεων του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. και μελέτησαν το φαινόμενο της κινητικότητας, επισημαίνοντας την πολυπλοκότητα που αυτό παρουσιάζει. Ανέφερε ότι: «Στη συζήτηση για το φαινόμενο της κινητικότητας του εξειδικευμένου επιστημονικού δυναμικού έρχονται να προστεθούν τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα από τέσσερα χρηματοδοτούμενα ερευνητικά έργα του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. Προσεγγίζοντας το φαινόμενο από διαφορετικές οπτικές και μεθοδολογίες, οι μελέτες κατάφεραν να αναδείξουν τις πολυδιάστατες πτυχές του και τις κοινωνικοοικονομικές συνέπειές του, αλλά και να προτείνουν πολιτικές για την αναστροφή της φυγής του εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού».

Μπορείτε να βρείτε τις παρουσιάσεις της ημερίδας, εδώ.

Brain GAIN & RETAIN: Ιστορίες κινητικότητας ερευνητών/τριών

Δώδεκα (12) ερευνητές και ερευνήτριες που υποστηρίχθηκαν στο πλαίσιο της 1ης, 2ης και 3ης Προκήρυξης Ερευνητικών έργων ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. για την ενίσχυση Μεταδιδακτορικών Ερευνητών/τριών μοιράστηκαν το πώς η χρηματοδότηση συνέβαλε στην παραγωγή νέας γνώσης, καθώς και στην ακαδημαϊκή και προσωπική τους εξέλιξη. Κοινή συνισταμένη πολλών ομιλιών ήταν η δυνατότητα που δόθηκε στους/στις ερευνητές/τριες να κατευθύνουν την υλοποίηση των Έργων ως Επιστημονικά Υπεύθυνοι/ες και να διαμορφώσουν ανεξάρτητη ερευνητική ομάδα. Αρκετοί επισήμαναν τις ευκαιρίες δικτύωσης και συνεργασιών με άλλους φορείς και ερευνητές/τριες, ενώ ακόμη τόνισαν τη θετική επιρροή στην επαγγελματική και προσωπική ανάπτυξή τους. Οι αφηγήσεις τους συγκεντρώθηκαν σε ένα βίντεο, το οποίο μπορείτε να παρακολουθήσετε εδώ.

Στρατηγικές ενθάρρυνσης και Πολιτικές προσέλκυσης ερευνητών/τριών

Η ημερίδα ολοκληρώθηκε με τη συζήτηση αναφορικά με τις προκλήσεις που σχετίζονται με το φαινόμενο του brain drain, όπως οι εργασιακές συνθήκες, οι επαγγελματικές προοπτικές, και η αναντιστοιχία μεταξύ δεξιοτήτων και αγοράς εργασίας. Κατατέθηκαν προτάσεις για την ανάσχεση της κινητικότητας του εξειδικευμένου προσωπικού της χώρας, με έμφαση στην αξιοποίηση της γνώσης που παράγεται από το έργο των ερευνητών/τριών για τη χάραξη πολιτικών, καθώς και στη δημιουργία συνθηκών, εργασιακών και κοινωνικών, που θα προσφέρουν περισσότερα κίνητρα για την προσέλκυση και παραμονή των επιστημόνων στην Ελλάδα.

Στη συζήτηση συμμετείχαν η Υφυπουργός Ανάπτυξης, κ. Ζωή Ράπτη, ο Γενικός Γραμματέας Έρευνας και Καινοτομίας, Δρ Τάσος Γαϊτάνης, η Γενική Γραμματέας Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης, Δρ Παρασκευή Δραμαλιώτη, ο Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης και πρώην Αναπληρωτής Υπουργός Έρευνας και Καινοτομίας, κ. Κώστας Φωτάκης, ο Πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης, Καθηγητής κ. Περικλής Μήτκας, καθώς επίσης και ο κεντρικός ομιλητής της ημερίδας, κ. Λαμπριανίδης, συμβάλλοντας με τις επιστημονικές παρατηρήσεις του. Σημαντική υπήρξε και η παρέμβαση του κ. Κώστα Τρούλου, Senior Advisor Βιομηχανίας, Ανάπτυξης, Τεχνολογίας και Καινοτομίας στον Σύνδεσμο Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών και του κ. Νίκου Ροδόπουλου, Μέλους ΔΣ του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Πληροφορικής Ελλάδας.

Το βίντεο της ημερίδας είναι διαθέσιμο προς παρακολούθηση στο κανάλι του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. στο YouTube: https://youtu.be/PpgV4ce34hU

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ολοκλήρωσης της θητείας του παρόντος Επιστημονικού Συμβουλίου του ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ., το οποίο συνέβαλε σημαντικά στην προώθηση της ελεύθερης έρευνας και στη διασύνδεσή της με την κοινωνία.